Pełne godności i majestatu dwory górowały niegdyś pośród pól i lasów. Często otoczone były przez rozległy park, który podkreślał status domu i oddzielał go od okolicznych wiosek. Dwory polskie, podobnie jak budowle sakralne i pałace magnackie, miały wielki udział w tworzeniu specyficznego i niepowtarzalnego polskiego krajobrazu. Do dziś polski dwór jest najbardziej charakterystyczną cechą polskiej architektury.
Author: Kura under Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported
Od XVI wieku parterowa i obszerna siedziba była najczęściej wybieranym przez polską szlachtę stylem budownictwa. Wiele polskich rodzin stawiało swoje domy przy wykorzystaniu charakterystycznych wzorów architektonicznych, więc dwory polskie stały się najbardziej charakterystycznym elementem polskiego krajobrazu. Dlaczego styl dworkowy był tak popularny? Oczywistym powodem był fakt, że mieszkanie w takim domu było bardzo wygodne - zbudowanym z najlepszych gatunków drewna, ale znacznie tańszym od pałac, bo wykonanym przez miejscowych stolarzy, jednopiętrowym i symetrycznym, bez potrzeby wspinania się po schodach.
Author:Paweł Grzywocz under Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 Generic
Author:Jakub Gałka under Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported
Drugi powód popularności dworów w Polsce (szczególnie w XIX i XX wieku) to silne przywiązanie do tradycji. Prawdziwy polski dwór zawsze wybudowany był według pewnych zasad znanych wszystkim . W środku budowli mieścił się duży przechodni hol, który dzielił dom na dwie symetryczne części i umożliwiał bezpośrednie przejście z części frontowej budynku do części ogrodowej. Pokoje w dworach były przechodnie i nigdy nie były zamknięte (chyba, że istniała konieczność zamykania spiżarni przez dziećmi i alembiku przed pachołkami i służbą...) W domu zaznaczony był również wyraźny podział na strefę dzienną i nocną, z których dzień spędzano na parterze, a na noc udawano się do sypialni na piętrze.
Image from Z. Gloger's "Encyklopedia staropolska"
Tradycyjne architektoniczne formy polskich dworów miały więc kilka elementów, których nie można było pominąć przy planowanej budowie:
- szeroki i masywny dach, kryty gontem, przy czym w XVII wieku nastała moda na dachy łąmane w stosunku 2:3
- Alkierze - dobudówki ustawiane w narożach domu, które poza oczywistymi funkcjami dekoracyjnymi, były źródłem dodatkowych pokoi w licznych rodzinach
- prostokątna bryła domu, dzielona przechodnią sienią na pół z przechodnimi pomieszczeniami ułożonymi dwutraktowo
- ostatni i najważniejszy dla tzw. stylu dworkowego był ganek, czyli główne wejście do domu, pokryta dwuspadowym daszkiem wspartym na dwóch lub czterech kolumnach.
Author: Karol Sawicz under Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported
Na koniec kilka ciekawostek. Drzwi prowadzące do polskiego dworku prawie zawsze były otwarte na znak gościnności mieszkańców. Z tego samego powodu brama wjazdowa zawsze byłą otwarta, co więcej, niektórzy gospodarze specjalnie nie konserwowali i nie naprawiali bramy (tak, że wisiałą na jednym zawiasie), by pokazać przechodniom, że nigdy nie jest ona zamknięta dla gości i wędrowców.